საინვესტიციო ფონდების მოლოდინში

ამოსაბეჭდი ვერსია შრიფტის დაპატარავება | შრიფტი | შრიფტის მომატება ?
31-07-2013, 22:34 | ეკონომიკა | ნანახია - 2315

ირაკლი დევიძე


ბოლო თვეების განმავლობაში ბევრი რამ ითქვა და დაიწერა საქართველოში საინვესტიციო და სუვერენული ფონდების შექმნაზე. იყო განცხადებები ქვეყნის პრემიერ-მინისტრისგან, მთავრობის ეკონომიკური გუნდის სხვადასხვა წევრისგან. გამომდინარე იქიდან, რომ - ამ განცხადებების მიხედვით - საუბარია ფონდების არნახულად დიდ მასშტაბზე, თემა იპყრობს ყურადღებას და ქმნის ბუნებრივ მოლოდინს.

 

დღევანდელი გადმოსახედიდან, საუბარია დაახლოებით 7 მილიარდი დოლარის ოდენობით მოზიდულ/მოსაზიდ კაპიტალზე, რომელიც მოხმარდება ქვეყნის ეკონომიკის სხვადასხვა მიმართულებას. ასევე სხვადასხვა დროს ითქვა, რომ იქმნება:

 

-         სუვერენული ფონდი (sovereign wealth fund) და

 

-         საინვესტიციო ფონდი

 

მეტი დეტალიზაცია ამ ეტაპზე არ არსებობს, გარდა იმისა, რომ ფონდები, სავარაუდოდ,  2013 წელს დაიწყებენ ფუნქციონირებას. რას უნდა ველოდოთ ამ მიმართულებით?

 

დავიწყოთ სუვერენული ფონდით (sovereign wealth fund). სახელწოდებიდან გამომდინარე, ამგვარი ფონდი არის სახელმწიფო სექტორის ნაწილი და მისი მეშვეობით იმართება ქვეყნის „სუვერენული სიმდიდრე“. ასეთი სუვერენული ფონდები არსებობს მრავალ ქვეყანაში. ფინანსური აქტივების მასშტაბის მიხედვით, ყველაზე მსხვილი ფონდები მიეკუთვნება ნორვეგიას, საუდის არაბეთს, არაბთა საემიროებს, ჩინეთს, კუვეიტს, ჩინეთს (ჰონგ კონგს), სინგაპურს, რუსეთს, ყატარს და ა.შ.

 

ამ ქვეყნებს აერთიანებს ნავთობისა და გაზის ექსპორტიდან მიღებული მნიშვნელოვანი ჭარბი შემოსავალი და მისგან გამომდინარე საბიუჯეტო ბალანსისა და სავაჭრო სალდოს პროფიციტი. ეს ქვეყნები იღებენ მთლიან შემოსავალს, რომელიც ხშირად აღემატება მათ საბიუჯეტო ხარჯებს. იმისთვის, რომ მათ ეკონომიკაში არ მოხდეს ჭარბი ფულადი ნაკადის შემოდინება (და ამგვარად არ მოხდეს ეროვნული ვალუტის კურსის ზედმეტი გამყარება, რაც, თავის მხრივ, არაკონკურენტულ მდგომარეობაში ჩააყენებს ექსპორტზე ორიენტირებულ ყველა სხვა არამოპოვებით ინდუსტრიას და მომსახურებას), იქმნება სუვერენული ფონდები, რომლებიც, თავიანთი საინვესტიციო მანდატიდან გამომდინარე, თანხებს აბანდებენ სხვადასხვა ფინანსურ ინსტრუმენტში, ძირითადად, ქვეყნის ფარგლებს გარეთ.

 

ზოგჯერ ამ სახსრების ნაწილი იხარჯება ქვეყნის შიგნითაც, სამთავრობო პრიორიტეტებიდან გამომდინარე და თუ ამის საშუალებას იძლევა ქვეყნის მაკროეკონომიკა. ასე რომ, ამგვარი მსხვილი სუვერენული ფონდების აქტივების ბაზა (assets under management), როგორც წესი, გამომდინარეობს (ა) ნავთობის, გაზის ან სხვა ნედლეულის ექსპორტით მიღებული ჭარბი საბიუჯეტო შემოსავლიდან ან/და (ბ) სტაბილური სავაჭრო პროფიციტის პირობებში ჭარბი ფინანსური ნაკადების შემოდინებიდან, რომელიც ზრდის ქვეყნის სავალუტო რეზერვებს და უბიძგებს ამ ნაკადების მიმღები ქვეყნების მთავრობებს შექმნან ალტერნატიული საინვესტიციო მექანიზმები ამ ნაკადების დაბანდების დივერსიფიცირების მიზნით.

 

შევაჯამოთ: სრულყოფილ სუვერენულ ფონდზე შესაძლებელია საუბარი საბიუჯეტო პროფიციტის ან/და დადებითი სავაჭრო სალდოს (საგადამხდელო ბალანსის) პირობებში.

 

ამგვარი   „პროფიციტულობა“  და  „დადებითობა“  შეიძლება  გამომდინარეობდეს  (ა)

 

რესურსების ექსპორტით მიღებული ჭარბი შემოსავლებიდან, (ბ) მიზანმიმართული პროფიციტული საბიუჯეტო პოლიტიკიდან, რომელიც (რესურსების ექსპორტის არარსებობის პირობებშიც კი) კრძალავს საბიუჯეტო დეფიციტს და, შესაბამისად, უზრუნველყოფს საბიუჯეტო შემოსავლების ნაწილის დაზოგვას და (გ) ეროვნული ეკონომიკის სტრუქტურული თავისებურებიდან, რომელიც განაპირობებს პროფიციტულ საგადამხდელო ბალანსს (surplus current account) და, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთაშორისო სავალუტო რეზერვების მოცულობის სტაბილურ ზრდას.

 

„სუვერენული     ფონდის“ ამგვარი   წინაპირობები საქართველოში არ   არსებობს.

 

საქართველო არ არის ნავთობის ან გაზის ექსპორტიორი ქვეყანა. მიუხედავად იმისა, რომ განხორციელებული ფისკალური კონსოლიდაციის პირობებში 2012 წლის ბოლოსთვის საბიუჯეტო დეფიციტის შეფარდება მთლიან შიდა პროდუქტთან შემცირდა 3

 

პროცენტამდე, ბიუჯეტი არ არის პროფიციტული. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ბოლო პრესრელიზის მიხედვით (2013 წლის 23 ივლისი), არსებული ეკონომიკური შენელების პირობებში სავალუტო ფონდის დირექტორები „თანხმდებიან, რომ მოკლევადიან პერსპექტივაში მხარდამჭერი ფისკალური... პოლიტიკაა საჭირო,“ რაც დასაშვებს ხდის შედარებით „უფრო მაღალ საბიუჯეტო დეფიციტს, თუ ეკონომიკური შენელების გამო შემცირდა საბიუჯეტო შემოსულობები.“ საქართველოს სავაჭრო სალდო და მიმდინარე ანგარიში დეფიციტურია, რაც დიდწილად გამომდინარეობს პოსტსაბჭოთა ეკონომიკის სტრუქტურიდან. სტრუქტურული სავაჭრო დეფიციტის შემცირება შესაძლებელია მხოლოდ საშუალოვადიან პერსპექტივაში, ქვეყნის სტრუქტურული ტრანსფორმაციის პარალელურად, პრაგმატული საბიუჯეტო დაგეგმვის პირობებში.

 

ამავდროულად, საქართველოში მოქმედებს „საპარტნიორო ფონდი“, რომელსაც აქვს ორმაგი ფუნქცია: (ა) მსხვილი სახელმწიფო საწარმოების (მ.შ. საქართველოს რკინიგზა,

 

საქართველოს   ნავთობისა და გაზის  კორპორაცია) მართვის კოორდინაცია  და  (ბ) თანაინვესტიციები პოტენციურად რენტაბელურ პროექტებში, რომლებშიც მონაწილეობს კერძო ბიზნესი.

 

საპარტნიორო ფონდის საინვესტიციო პროექტებში ამგვარი ფინანსური თანამონაწილეობისთვის სახსრების მოზიდვა შესაძლებელია (ა) ზემოაღნიშნული

 

სახელმწიფო საწარმოების წლიური დივიდენდებიდან (დივიდენდის ნაწილის საპარტნიორო ფონდში დატოვება იმ პირობით, რომ ეს რესურსი მოხმარდება პროექტების განხორციელებას), (ბ) საპარტნიორო ფონდისთვის სპეციალურად გამოყოფილი საბიუჯეტო ასიგნებებიდან და (გ) საპარტნიორო ფონდის მიერ სხვადასხვა პროექტში დაბანდებული ფინანსური რესურსების დაბრუნებიდან (ფონდის მიერ თანადაფინანსებული პროექტებიდან გამოსვლა და ფონდის ჩანაცვლება კერძო კაპიტალით).

 

რა კონფიგურაციით და რა მასშტაბით დაუკავშირდება სუვერენული ფონდის იდეა საპარტნიორო ფონდის საინვესტიციო მიმართულების შემდგომ განვითარებას? თუ საუბარია საპარტნიორო ფონდის საინვესტიციო მიმართულების გამსხვილებაზე, რა იქნება დაფინანსების წყარო - სახელმწიფო საწარმოებიდან მიღებული დივიდენდების საპარტნიორო ფონდში დატოვება? საბიუჯეტო ასიგნებების გადმოსროლა? საპარტნიორო ფონდის მიერ განხორციელებული ინვესტიციებიდან გამოსვლის შედეგად გამოთავისუფლებული სახსრებიდან? თუ მთავრობის მიერ დამატებით მოზიდული საინვესტიციო რესურსებიდან? დაანონსებული მრავალმილიარდიანი კერძო საინვესტიციო ფონდის პირობებში, რა განსხვავებულ აქცენტებს შეიძლება ველოდოთ საპარტნიორო ფონდის გავლით თანაინვესტიციების განხორციელების კონტექსტში?

 

ბოლო დროს ზრდადი ინტენსიურობით გვესმის ქართველი და უცხოელი ინვესტორების კერძო კაპიტალით შესაქმნელ საინვესტიციო ფონდზე, რომ ის სექტემბრიდან ამოქმედდება, რომ მასში ამ დროისთვის 6 მილიარდი დოლარი იქნება აკუმულირებული და რომ, შესაძლოა, წლის ბოლომდე ფონდის რესურსი 10 მილიარდამდე ავიდეს.

 

ინვესტორებს შორის, საქართველოს პრემიერ-მინისტრთან ერთად, სახელდებიან სუვერენული ფონდები და კერძო კომპანიები. ითქვა/დაიწერა, რომ ეს საინვესტიციო ფონდი დაეხმარება ბიზნესმენებს, რომლებსაც კომერციულად ჯანსაღი და მოგებაზე ორიენტირებული პროექტები აქვთ და შეეძლებათ პროექტის მთლიანი ღირებულების არანაკლებ ¼-სა თვითონ დააფინანსონ.

 

საინვესტიციო ფონდის მუშაობას უკავშირდება კონკრეტული მოლოდინი: მომავალი ოთხი

 

წლის განმავლობაში საქართველოში 10 მილიარდი დოლარის ინვესტიციის შემოდინება.

 

მასშტაბი უზარმაზარია, თუ გავითვალისწინებთ, რომ 2012 წელს საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტი იყო დაახლოებით 16 მილიარდი აშშ დოლარი, საბანკო სექტორის მთლიანი აქტივები კი დაახლოებით 9 მილიარდ დოლარს შეადგენდა. საუბარია იმაზე, რომ უახლოეს დღეებში ამოქმედდება მექანიზმი, რომელიც თავისი ფინანსური რესურსით შეიძლება გაუტოლდეს ქვეყნის საბანკო სექტორს, რომელიც 20

 

წლის განმავლობაში თანმიმდევრულად ზრდიდა სასესხო პორტფელს კომერციულად მისაღები საინვესტიციო შესაძლებლობების გათვალისწინებით.

 

ზოგადად, საინვესტიციო ფონდი - თუ ის ქვეყანაში კერძო ინვესტიციების შემოდინებას შეუწყობს ხელს და თავისი საქმიანობით არ დაჩრდილავს და არ შეაფერხებს სხვა კერძო აქტივობას - საყურადღებო და პოტენციურად საინტერესო წამოწყებაა. ამავდროულად,

 

გამოცხადებული მეგამასშტაბიდან გამომდინარე, სასარგებლო იქნებოდა უფრო მეტი სიცხადის შეტანა ფონდის ფუნქციონირების ტექნიკურ, საოპერაციო, იურიდიულ და ფინანსურ ასპექტებთან დაკავშირებით.

 

თუ უშუალოდ საინვესტიციო ფონდში მოზიდული 6 მილიარდი დოლარის გარდა, მოსალოდნელია კონკრეტული ბიზნეს-პროექტების უკან მდგარი ბიზნესმენების მხრიდან ფინანსური თანამონაწილეობა, უნდა ვივარაუდოთ მთლიანი დასაბანდებელი ფინანსური რესურსის მნიშვნელოვანი ზრდა. რამდენად რეალისტურია ამ მოცულობის ფინანსური რესურსის დაბანდება 4-5 წლის განმავლობაში იმის გათვალისწინებით, რომ კომერციულად მიმზიდველი საუკეთესო ბიზნეს-წამოწყებების უმრავლესობას უკვე ჰყავს დამფინანსებელი? საინვესტიციო ფონდის საქმიანობის დაწყების მომენტისთვის ექნებათ თუ არა ინვესტორებს აღებული ფორმალური ვალდებულება 6 მილიარდი დოლარის ფონდში დაბანდებასთან დაკავშირებით, თუ ეს მათი მხრიდან იქნება არასავალდებულო ინტერესის გამოხატვა? მზადაა თუ არა საკანონმდებლო ბაზა და საჭიროა თუ არა მისი განხილვა და დამტკიცება პარლამენტში? არის თუ არა საუბარი ე.წ. private equity fund-ის მსგავსი თუ რაიმე სხვა ტიპის ფინანსური სტრუქტურის შექმნაზე? არსებობს თუ არა რაიმე მონახაზი ან მოლოდინი იმ პროექტებთან დაკავშირებით, რომლებიც ფონდიდან დაფინანსდება? შეეცდება თუ არა ფონდი თავისი რესურსებით თანადაფინანსებული ბიზნეს-წამოწყებებიდან დროთა განმავლობაში გამოსვლას და ამგვარად დაბრუნებული ფულადი ნაკადების ხელახალ რეინვესტირებას? იარსებებს თუ არა ფონდის ინვესტორების მიერ დაბანდებული თანხების მათთვის დაბრუნების ბოლო ვადა? ვინ იქნება ფონდის მმართველი - ვაპირებთ თუ არა საერთაშორისო მმართველი კომპანიის შემოყვანას? რა ფინანსურ ინსტრუმენტებს გამოიყენებს ფონდი - იქნება ეს საწარმოების საწესდებო კაპიტალში მონაწილეობა, სესხი თუ რაიმე სხვა შუალედური ფინანსური პროდუქტი?

 

საქართველოს ეკონომიკასთან შედარებით, დასახელებული თანხები ასტრონომიული პროცორციებისაა. რამდენად რეალისტურია ამ მოცულობის ფინანსური რესურსის ოთხ-ხუთ წელიწადში ათვისება, ასეთის თეორიულად არსებობის შემთხვევაშიც კი? ეკონომიკური ზრდის პირობებში, ქვეყანაში ისედაც შემოდის კერძო ინვესტიციები და ფუნქციონირებს ფინანსური სექტორი. კომერციულად მიმზიდველი ბიზნეს ინიციატივების მნიშვნელოვანი წილი პოულობს კერძო ინვესტორებს და კრედიტორებს. ფუნქციონირებენ საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტები. სახელმწიფო საკუთრებაში დღესდღეობით დარჩენილია ორიოდე მსხვილი საწარმო რომლებსაც სტრატეგიული გეოპოლიტიკური და გეოეკონომიკური დატვირთვა გააჩნიათ და რომელთა გაყიდვა არ იგეგმება. 

აღნიშნულის გათვალისწინებით, რამდენად ლოგიკურია - მაკროეკონომიკური და მიკროეკონომიკური თვალსაზრისით - მოლოდინი იმისა, რომ შემდეგი ოთხი-ხუთი წლის განმავლობაში ახალი საინვესტიციო ფონდების მეშვეობით საქართველოში მოხდება 10 მილიარდი დოლარის ოდენობის დამატებითი ინვესტიციის ჩადება, ანუ რომ ყოველწლიურად დასახელებული სუვერენული თუ კერძო საინვესტიციო ფონდების ხელმძღვანელები დამატებით გამოძებნიან დაახლოებით 2-2.5 მილიარდი დოლარის მოცულობის კომერციულად გამართლებულ საინვესტიციო პროექტებს რომლებიც არ ფინანსდება ბანკების ან კერძო ინვესტორების მიერ? 

პასუხებისთვის შემოდგომას დაველოდოთ.

მსგავსი სიახლეები

Developed by: Giorgi Mshvenieradze
© 2013-2014 IVERIA.BIZ საავტორო უფლებები დაცულია