“ქართულ მედიას გამოუყენებელი თავისუფლების პრობლემა აქვს”

ამოსაბეჭდი ვერსია შრიფტის დაპატარავება | შრიფტი | შრიფტის მომატება ?
9-10-2013, 13:48 | კომენტარები | ნანახია - 2002

“ქართულ მედიას გამოუყენებელი თავისუფლების პრობლემა აქვს”ინტერვიუ ჟურნალისტ ეკა კვესიტაძესთან

 

თიკა ნიკოლაძე

 

დღევანდელი გადმოსახედიდან როგორ ფიქრობთ, რატომ დაიხურა თქვენი და დავით პაიჭაძის გადაცემები?

 

- დღესაც იმავე აზრზე ვარ, როგორზეც თავიდან ვიყავი. ბოლო დღეებში, უკვე ბორდის წევრებიც ალაპარაკდნენ ღია ზეწოლაზე, ბორდი დაიშალა. ტელევიზია დარჩა თამაზ ტყემალაძის ხელში. სოციალურ ქსელში, დათო ზურაბიშვილმა ხუმრობით  დაწერა - საზოგადოებრივ მაუწყებელზე დღევანდელი სიტუაცია ისეთია, რომ ყველაზე ადეკვატური იქნებოდა, საზოგადოებრივი მაუწყებელი  24 საათიანი სუფრის რეჟიმში მაუწყებლობდეს და გენერალური დირექტორი კი არ ჰყავდეს, არამედ - თამადა, გადაცემების ბადეც შესაბამისი იყოს. მაგალითად  "დილის მადლი შეგვეწიოს", "პახმელიაზე კორკოტასთან ერთად" და სხვა.

 

გია კორკოტაშვილს საზოგადოებრივ მაუწყებელზე გადაცემა მართლა ექნება?

 

- ბადეში იყო მისი გადაცემა. შემდეგ ბორდის ძალისხმევით ამოიღეს. მაგრამ დღეს, რადგან ქმედითუუნარო ბორდი გვყავს, ისევ ჩასვამენ ალბათ. დაახლოებით, ალბათ ასეთი სულისკვეთების გადაცემები იქნება: „პახმელიაზე კორკოტაშვილთან ერთად“, „ლიხს იქით და ლიხს აქეთ თამაზ ტყემელაძესთან ერთად”  და სხვა.  ეს ხუმრობით, მაგრამ სერიოზულად თუ ვიტყვით, ძალინ მძიმე ვითარებაა, რადგან საზოგადოებრივი მაუწყებელი დღეს არის აბსოლუტურად ფუნქციადაკარგული. რა თქმა უნდა, საზოგადოებრივი  მაუწყებლის მიმართ  ადრეც არსებობდა ძალიან ბევრი პრეტენზია, რომელსაც ხშირად ვიზიარებდი.

 

კონკრეტულად რა პრეტენზიებზე საუბრობთ?

 

- მიუხედევად იმისა, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი ყველაზე დაბალანსებულ ტელევიზიად იყო შეფასებული, მაინც ვფიქრობ, რომ არხზე იყო ძალიან ბევრი გამოუყენებელი რესურსი.  იყო ბევრი რამ, რაც შეეძლო ამ არხს გაეკეთებინა და არ აკეთებდა. იყო ძალიან ბევრი თემა, რომელთაც ის არ აშუქებდა, ვგულისხმობ თემებს, რომელთა მოძიებაც შეიძლებოდა ჟურნალისტების მხრიდან და  არ ვამბობ, რომ ის არ აშუქებდა რომელიმე ბრიფინგს ან პოლიტიკური პარტიების აქტივობას. მოკლედ, იყო ბევრი რამ, რისი გაკეთებაც შეიძლებოდა. მაგრამ მიუხედავად ამისა, იმის გამო, რომ წინა ხელისუფლების წევრებისთვის  ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, როგორ შეაფასებდნენ მათ მუშაობას დასავლური ორგანიზაციები, თანდათან საზოგადოებრივი მაუწყებლის სტანდარტები საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოდიოდა. ეს ნელი პროცესი იყო,  მაგრამ საბოლოო ჯამში ამ მიზანს ემსახურებოდა. იმის თქმა მინდა, რომ მიუხედავად პრობლემებისა, საზოგადოებრივ მაუწყებელზე მაინც იყო პროგრესისკენ სვლა.

 

ახლა აღარ იგრძნობა  პროგრესი?

 

- დღეს მივიღეთ  საბჭოთა ტელევიზია. რაც ზემოთ მოვყევი, დათო ზურაბიშვილმა ხუმრობით თქვა,  მაგრამ რეალობაშიც ასეა. თამაზ ტყემალაძე  საზოგადოებისთვის არც ისე ცნობილი ადამიანია, მაგრამ ბევრს ეხსომება საბჭოთა პერიოდში მისი მოღვაწეობა. ის დღესაც ყოველ თათბირზე აქებს ნუგზარ ფოფხაძეს და მის მიერ შექმნილ ტელევიზიას. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ საზოგადოებრივ მაუწყებელს ხელმძღვანელობს ნუგზარ ფოფხაძე, რომელიც თამაზ ტყემალაძის და კოკა ყანდიაშვილის  ე.წ. სულიერი მამაა.  ფაქტობრივ კონტროლს კი ტელევიზიაზე  კოკა ყანდიაშვილი ახორციელებს.

 

არ უარვყოფ, რომ წინა ხელისუფლების დროსაც ხდებოდა პირველი არხის გაკონტროლება. ამაზე თვალის დახუჭვას არ ვაპირებ, მაგრამ ამ ტელევიზიას გარკვეული დოზით მაინც ჰქონდა  თავისუფლების ხარისხი, რომელ ხარისხსაც პირადად მე ყოველთვის ვიყენებდი ჩემს გადაცემაში.  დღეს, ტელევიზია პირდაპირ კონტროლდება და კონტროლდება იმ ღირებულებებით, რომელიც გააჩნია ნუგზარ ფოფხაძეს, კოკა ყანდიაშვილს და უშუალო გენერალურ დირექტორ თამაზ ტყემალაძეს. ამის გამო, ვიღებთ აბსოლუტურ რეტროგრადულ, ფუნქციამოშლილ საზოგადოებრივ მაუწყებელს, რომელსაც  არაფერი აქვს საერთო იმ საზოგადოებრივ მაუწყებელთან, რომელიც ლიბერალურ -დემოკრატიულ ღირებულებებს უნდა ნერგავდეს. მოკლედ რომ ვთქვათ, დღეს  საზოგადოებრივ მაუწყებელზე ძალიან  მძიმე ვითარებაა.

 

კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით ამბობთ, რომ კოკა ყანდიაშვილი აკონტროლებს საზოგადოებრივ მაუწყებელს?

 

-  მე კოკა ყანდიაშვილი  ვერ დამირეკავდა და ვერ მომცემდა დირექტივებს, ისევე, როგორც ვერ დაურეკავდა დავით პაიჭაძეს -  ამიტომაც დახურეს ჩვენი გადაცემები.  ჩვენ არც წინა ხელისუფლების მხრიდან  ვიღებდით მითითებებს და ეს ყველამ კარგად იცოდა. ჟურნალისტები, რომლებიც წინა ხელისუფლებასთან თანამშრომლობდნენ, ასევე თავისუფლად ითანამშრომლებენ ახალ ხელისუფლებასთან  და  მათ დავალებებს  პირნათლად შაესრულებენ.  

 

მე უშუალო შეხება არ მქონია საინფორმაციო გამოშვებებთან,  მაგრამ კოკა ყანდიაშვილის ხელი რომ იგრძნობა საზოგადოებრივ მაუწყებელზე, ეს ზედაპირულადაც ჩანს.  იყო ინფორმაცია, რომ საინფორმაციო გამოშვების შინაარსს კოკა ყანდიაშვილს ფაქსით უგზავნიდნენ.  ეს ფაქსი ჩემი თვალით  არ მინახავს, მაგრამ  ჩემთვის დოკუმენტების გარეშეც ცხადია ის კონტროლი, რომელიც მას აქვს აღებული არა მარტო საზოგადოებრივ მაუწყებელზე, არამედ საერთოდ მედიაზე.

 

 წინა ხელისუფლებას არ ჰქონია თქვენზე ზეწოლის მცდელობა?

 

- მცდელობა იყო.  მედიაზე ზეწოლის მცდელობა ყოველთვის იქნება და ეს  დასავლურ ცივილიზებულ ქვეყნებშიც  ხდება. რა თქმა უნდა, ჩემზეც იყო ამგვარი  მცდელობა, მაგრამ ჟურნალისტის პასუხისმგებლობაა, რომ ამ ზეწოლას გაუძლოს. როდესაც ადამიანს აკრიტიკებ და მით უმეტეს, თუ  იმ ადამიანს ძალაუფლება აქვს, ის ყოველთვის ეცდება შენზე ზეწოლას  და შენს დაშინებას...  ასეთი ზეწოლის მცდელობები ძალიან ბევრი გამომივლია. შევარდნაძის დროს, რედაქციაშიც მივარდებოდნენ  და იყო უამრავი მუქარა.  მაგრამ, როდესაც ჟურნალისტიკაში მიდიხარ, უნდა იცოდე, რომ ამას უნდა გაუძლო. უნდა იცოდე, რომ ეს შენი პროფესიის ნაწილია. წინა ხელისუფლების დროსაც იყო მცდელობა მიეთითებინათ, იყო თხოვნაც, მაგრამ ვაკეთებდი ყოველთვის ისე, როგორც მე მიმაჩნდა საჭიროდ.

 

- „ქართული ოცნების“ მთავრობის მხრიდან თუ  ყოფილა პირდაპირი ზეწოლის მცდელობა? ან გაფრთხილება,  თუნდაც გენერალური დირექტორისგან?

 

- აბსოლუტურად არაფერი.  შეიძლება გააფრთხილო ისეთი ადამიანი, რომელიც იცი, რომ პოტენციურად ასეთ  გაფრთხილებაზე  რეაგირებას მოახდენს. ვინც მე მიცნობს, ზუსტად იცის, რომ მსგავსი რამის გაკეთება არ ღირს. საერთოდ, რა გაფრთხილებაზეა საუბარი, როდესაც გიორგი ბარათაშვილი დირექტორად დანიშვნის შემდეგ, თვალით არ მინახავს. ერთხელ, შემთხვევით შემხვდა საგრიმიოროში და სულ ეს იყო. მე და დავით პაიჭაძე ვითხოვდით მასთან შეხვედრას,  გვინდოდა გაგვეგო, რას უპირებდა ჩვენს გადაცემებს, მაგრამ ეს შეხვედრა არ შედგა.

 

 - საზოგადოებრივი მაუწყებლის სამეთვალყურეო საბჭოზე რას იტყვით?

 

- მათი ქცევა ჩემთვისაც, ალბათ ისევე  როგორც ბევრი სხვისთვის, დამაბნეველია. ძალიან დაბალი აზრის ვარ ამ ბორდზე. თავისთავად ძალიან სასაცილო იყო, რა კრიტერიუმით აირჩიეს გიორგი ბარათაშვილი, შემდეგ გადაირჩიეს და ასე შემდეგ.

 

მთელი ამ ხნის განმავლობაში ძალიან არასერიოზული პროცესები მიმდინარეობდა. ყველაზე აბსურდული ამ ყველაფერში  იყო ის, რომ ბარათაშვილი მოხსნეს და მის მაგივრად მასზე უარესი რეტროგრადი დანიშნეს. გიორგი ბარათაშვილი ცდილობდა მაინც ლავირებას,  თამაზ ტყემალაძემ კი პირველი ის თქვა,  იმ კლიპებს არ გავუშვებ, სადაც  ”ქართული ოცნების” შეუსრულებელ დაპირებებზეა საუბარიო. ისიც არ უცდია, რომ თავისი სურვილები ასე პირდაპირ მაინც არ გაეხმოვანებინა.  მიუხედავად იმისა, რომ ტყემალაძემ მათ თანამდებობიდან გათავისუფლების არა ერთი მიზეზი მისცა,  ბორდი ისე დაიშალა, რომ ის გენერალური დირექტორის თანამდებობაზე დარჩა. ბუნებრივია, ეს ბორდის უნიათობის ბრალია. თან ხელისუფლების მხრიდან ზეწოლაზე საუბრობენ და თან ხელისუფლების  წარმომადგენელს ნიშნავენ დროებით დირექტორად, რომელიც ბორდის დაშლის გამო  დიდი დროით დარჩა ამ თანამდებობაზე.

 

- ხომ არ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ეს ბორდმა უნიათობის გამო კი არა, გამიზნულად გააკეთა?

 

- გამიზინულად რომ გაეკეთებინა, შემდეგ ზეწოლაზე აღარ დაიწყებდა საუბარს.  სწორედ ეს არის ამ ამბავში ყველაზე ტრაგი-კომიკური, რომ თან ზეწოლაზე საუბრობენ და თან დირექტორად ხელისუფლების პირდაპირ წარმომადგენელს ნიშნავენ. ლოგიკას ამ ამბავში ვერ ვხედავ და ვერც დავინახავ ვერასდროს.

 

- ბიძინა ივანიშვილს ჰქონდა ჟურნალსიტებთან შეხვედრა, სადაც მან ჟურნალისტიკის პრობლემებზე ისაუბრა. თქვენი აზრით, რა პრობლემებია დღეს ქართულ ჟურნალისტიკაში? რა უნდა გაუმჯობესდეს? რაზე უნდა გამახვილდეს ყურადღება?

 

- ბიძინა ივანიშვილის აზრი ჟურნალისტიკის პრობლემებზე მე ვერ გავიგე, მხოლოდ ის გავიგე, რომ მინისტრები უნდა შეაქოთ და მოეფეროთო. მოკლედ, ის აზრი გამოვიტანე, რომ თუ მომავალში მთავრობა ქმედუნარიანობას დაკარგავს, ეს, პირველ რიგში, ჟურნალსიტების ბრალი იქნება,  რადგან კრიტიკის გამო მინისტრებს  ხასიათი გაუფუჭდათ.

 

მე არასდროს ვყოფილვარ მაღალი აზრის ქართულ მედიაზე. ერთ მაგალითს გავიხსენებ: ინტერვიუს ჩაწერის დროს, ერთმა ჟურნალისტმა მითხრა, რომ თეა წულუკიანთან მიმართებაში მიკერძოებული ვიყავი, რადგან ის ამბობდა რომ იურისტის დიპლომი აქვს და მე კი ვეუბნებდი, რომ დიპლომი საჯარო ადმინისტრირებაში აქვს.  მახსოვს,  სამი დღე ვეძებდი,  რა კურსები ისწავლებოდა ”ენაში”,  საფრანგეთის თითქმის მთელი საგანმანათლებლო სისტემა დეტალურად შევისწავლე.  ჟურნალისტს ვკითხე, თვითონ საიდან იცოდა, რომ თეა წულუკაინს აქვს იურისტის დიპლომი. დავინტერესდი, მოიძია თუ არა მასალა. მიპასუხა, რომ მასალა არ მოუძიებია და ასე იმიტომ ფიქრობს, რომ თავად იუსტიციის მინისტრმა თქვა ასე - აი, ერთ-ერთი პრობლემა სწორედ ეს არის. ჟურნალისტებმა ფაქტების მოძიება არ იციან,  ინტერნეტის ეპოქაში  კი ეს ძალიან მარტივია. მაგრამ ამას არ აკეთებენ, იმიტომ რომ უნარ-ჩვევები არ აქვთ, ან იმიტომ, რომ უცხო ენა არ იციან ან იმიტომ, რომ ეზარებათ.

 

 გარდა ამისა, ქართულ მედიას გამოუყენებელი თავისუფლების პრობლემა აქვს. მაგალითად, ბეჭდური მედია თავისუფალია,  მაგრამ ეს თავისუფლება არაპროფესიონალიზმით „ფუჭდება“. რაც შეეხება მოსაპოვებელ თავისუფლებას,  ერთი რამე ზუსტად ვიცი, თუ შენ არ იბრძოლე შენი თავისუფლებისთვის, ამას შენს მაგივრად  არავინ, მითუმეტეს ხელისუფლება არ გააკეთებს.  

 

 - როგორ აფასებთ პრემიერ-მინისტრის ჟურნალისტებთან შეხვედრას?

 

- ცოტა შორიდან დავიწყებ, - თუ გახსოვთ, მიხეილ სააკაშვილის მიმართ  იყო პრეტენზია, რომ მას უნდოდა „ახალი ქართველების“ შექმნა. თუმცა, წინა ხელისუფლების დეკლარირებული მიზანი  არა „ახალი ქართველის“, არამედ კანონმორჩილი ქართველის აღზრდა იყო.   

 

ქართველები არ ვაღიარებთ, რომ არასრულფასოვნების კომპლექსი გვაქვს, პირიქით, სრულფასოვნების კომპლექსით ვიტანჯებით, მაგრამ  ქვეცნობიერად ხომ  მაინც არსებობს ეს არასრულფასოვნების კომპლექსი, რომელიც გამოწვეულია იმით, რომ ისტორიის მანძილზე ძალიან ცოტა ხნით გვქონდა სახელმწიფო, არ გამოგვივლია ძალიან ბევრი მნიშვნელოვანი ეტაპი, რომელიც გაიარეს დასავლეთის  ქვეყნებმა. მოკლედ, სააკაშვილი ცდილობდა ამ კომპლექსს  დაპირისპირებოდა  და ამბობდა, რომ ჩვენ ყველაზე მაგრები ვართ და ყველაფრის გაკეთება შეგვიძლია. ხანდახან, რა თქმა უნდა, ბევრ რამეს სასაცილოდ  აზვიადებდა,  მაგრამ მისი სურვილი გასაგები იყო -  საზოგადოებას საკუთარი თავის  რწმენა უნდა დაებრუნებინა და დიდი ტემპებით წასულიყო წინ. გარკვეულწილად ასეც მოხდა.

 

სასაცილოა გასულ ცხრა წელზე ისე საუბარი,  თითქოს ცხრა წლის წინ, ჩვენ შემდგარი სახელმწიფო გვქონდა და  ამ ცხრა წელიწადში დავანგრიეთ. რაც არ უნდა კრიტიკულად იყო განწყობილი წინა ხელისუფლების მიმართ, ეს მაინც აბსურდია.  მთლიანობაში ამ ცხრა წლის განმავლობაში, თანამედროვე ტიპის  სახელმწიფოს შენება დაიწყო.

 

2003 წელს  ამერიკაში ვცხოვრობდი და ვმუშაობდი ერთ-ერთ გავლენიან ანალიტიკურ ცენტრში.  მაშინ საქართველო ყველგან მოხსენიებული იყო არშემდგარ ქვეყნად, კლანურ სახელმწიფოდ, სადაც კორუფცია ბობოქრობდა. მგონი, დროა გადავხედოთ 2003 წლამდე სახელმწიფო დეპარტამენტის ან  საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშებს და ვნახოთ, რა ეწერა იქ.

 

ყველა, ვისაც ოდნავ მაინც ობიექტურობა აქვს შერჩენელი, იტყვის, რომ სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებთან შედარებით, ამ ცხრა წლის მანძილზე საქართველომ  ძალიან სწრაფად იარა წინ.  აქ, ის საბჭოთა სუნი აღარ იგრძნობა, რაც სხვა პოსტსაბჭოთა  ქვეყნების აეროპორტებში, ქუჩებში და რესტორნებში დგას... ამ მეტაფიზიკური სუნისგან გავთავისუფლდით. და ეს ყველაფერი ასე იყო, მიუხედავად იმ უამრავი პრობლემისა თუ უსამართლობისა, რომელიც ბოლო წლებში ბევრი სუბიექტური თუ ობიექტური მიზეზის  გამო დაგროვდა.

 

 რაც შეეხება ივანიშვილს, მან, როგორც თავად უყვარს თქმა,  საპირისპირო რიტორიკა შემოგვთავაზა და  თქვა, რომ  საქართველო არ არის ქვეყანა, რომელსაც  გეოპოლიტიკური მოთამაშის პრეტენზია  უნდა ჰქონდეს, მან განაცხადა, რომ პატარა  პროვინცია ვართ და ჩვენ არ უნდა ვიყოთ პრობლემა ევროპასა და რუსეთს შორის. მისი აზრით,  ჩვენი საზოგადოება პოლიტიკურად განუვითარებელია და ის საჭიროებს აღზრდას და, რაც მთავარია, საჭიროებს აღზრდას - მისი, ბიძინა ივანიშვილის მიერ.

 

მოკლედ, ივანიშვილს უნდა რომ საზოგადოება „აღზარდოს“.  ეს, ერთი მხრივ, უტოპიური ამოცანაა, რადგან საზოგადობა თავის დინამიკით ვითარდება და  ამ დინამიკაში ყველაზე დიდ როლს საგანმანათლებლო ინსტიტუტები ასრულებენ. ამ მისიის შეთავსება ერთ ადამიანს და მით უმეტეს ხელისუფალს არავითარ შემთხვევაში არ შეუძლია - ეს მოცემულობაა.

 

მეორე მხრივ, ამ ყველაფერში ყველაზე გამაღიზიანებელი ის არის, რომ საზოგადოების ”აღზრდის”  პრეტენზია აქვს ადამიანს, რომელსაც, ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, ელემენტარულად გამართული წინადადების თქმა არ შეუძლია. თქვენ შეგიძლიათ გააკეთოთ მისი საუბრის სტენოგრამა და  იქ ვერც ერთ სინტაქსურად გამართულ წინადადებას ვერ ნახავთ.

 

ბუნებრივია, ვისაც ღირსება აქვს, ამის მიმართ  პროტესტი გაუჩნდება და  ეს ბუნებრივი პროტესტია. 

 

- ბიძინა ივანიშვილის ჟურნალისტებთან შეხვედრას მედიაზე ღია ზეწოლად მიიჩნევთ?

 

- რა თქმა უნდა, ეს თითის დაქნევა იყო.   დღეს  ბევრს საუბრობენ, რომ მან თავისი ტელევიზია, ”მეცხრე არხი” დახურა.  ვფიქრობ, რომ  ეს ივანიშვილის  ძალიან პრაგმატული გადაწყვეტილება იყო. მან შექმნა არხი, როდესაც ამის აუცილებლობა ჰქონდა და  ბოლომდე გამოიყენა.

 

”მეცხრე არხმა” ვერ შეძლო რეიტინგის აკრეფა, მაგრამ თავისი როლი შეასრულა - ბარბარე რაფალიანცის ამბავი  ამ არხმა ”ნაციონალური მოძრაობის” მიერ გამოვლენილ სისასტიკედ უაპელაციოდ „გაასაღა“. სხვა რომ  არაფერი გაეკეთებინა, ”მეცხრე არხმა” თავისი ფუნქცია იმ დღეს შეასრულა.

 

დღეს სულ სხვა სიტუაცია გვაქვს.   „იმედი“, რომელსაც ხუხაშვილი აკონტროლებს, ხელისუფლების პირდაპირი გავლენის ქვეშაა  -  ეს ჩემი ზედაპირული დაკვირვება არ არის. შორენა შავერდაშვილმა, რომელიც  ”იმედის” საბჭოშია, თქვა, რომ ძალიან მკაფიოდ იგრძნობა ხელისუფლების გავლენა ამ არხზე.

 

პირველ არხსაც ხელისუფლება აკონტროლებს. ”მაესტროზეც” მიიტანეს დარტყმა და დღეს ”მაესტრო” აღარ არის ისეთი გავლენიანი ტელევიზია, როგორიც არჩევნებამდე იყო. ასე რომ, დარჩა მხოლოდ ”რუსთავი 2”. დანარაჩენი ყველა ტელევიზია, რბილად რომ ვთქვათ,  არ აკრიტიკებს არსებულ ხელისუფლებას. ასეთ სიტუაციაში, რომელი არამხოლოდ პრაგმატული, არამედ საერთოდ ჭკუათმყოფელი ბიზნესმენი გადაყრიდა თავის საკუთარ ფულს კიდევ ერთი, მითუმეტეს  ურეიტინგო არხის შენახვაში.  

 

- რომელიმე ტელევიზიიდან თუ გაქვთ შემოთავაზება?

 

- არცერთი ტელევიზიიდან არ ველოდები შემოთავაზებას. სხვა გეგმები მაქვს.  დიდი სტრესი გავიარე, რამდენიმე კვირა დასვენება მჭირდება და მერე ვნახოთ.

Developed by: Giorgi Mshvenieradze
© 2013-2014 IVERIA.BIZ საავტორო უფლებები დაცულია