რას ნიშნავს, ანუ რაში გვჭირდება ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფა

ამოსაბეჭდი ვერსია შრიფტის დაპატარავება | შრიფტი | შრიფტის მომატება ?
8-02-2014, 21:43 | კომენტარები | ნანახია - 3320

ნიკა რურუა

რას ნიშნავს, ანუ რაში გვჭირდება ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფა 

მიეცით კეისრისა კეისარს, და ღვთისა - ღმერთს.

მათე, 22:21.

 

ჩვენი კონსტიტუციის მე-9 მუხლში (ისევე როგორც უმეტესობა დემოკრატიული ქვეყნების კონსტიტუციაში) წერია, რომ სახელმწიფო და ეკლესია ერთმანეთისგან დამოუკიდებელია. ამავე მუხლში მითითებულია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის განსაკუთრებულ როლზე საქართველოს ისტორიაში და ე.წ. კონსტიტუციურ შეთანხმებაზე, ანუ კონკორდატზე, რომლითაც უნდა განისაზღვროს სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობა. მაგრამ ჩვენი დღევანდელი საუბარი ეხება სახელმწიფოსა და ეკლესიის ერთმანეთისგან დამოუკიდებლობის, ანუ ერთმანეთისგან გაყოფის პრინციპს, მის მიზანშეწონილობას და მისი შემუშავების მიზეზებს.

 

მართლაც საინტერესოა, რატომაა ეკლესია და ზოგადად, რელიგია სახელმწიფოსაგან გაყოფის, მისგან დამოუკიდებლობის ობიექტი.

 

არაფრით არ უნდა მივიჩნიოთ ეს პრინციპი რაიმე სახის დოგმად ან ახირებად, რომელიც წესად აქცია რომელიმე დაინტერესებულმა

ინტერეს-ჯგუფმა, რომელიც, ვთქვათ, ათეისტური ან აგნოსტიკური იდეების გავლენის ქვეშ იყო ან აღმოჩდა.

 

როგორც ისტორია ცხადყოფს, ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფის კონცეფცია თვით სიცოცხლემ და ადამიანის ბუნების თავისებურებებმა შექმნეს აუცილებლობად.

 

ბუნებრივია, მეტ-ნაკლებად ყველას გაგვიგია ევროპის კონტინენტზე გაჩაღებული რელიგიური ომებისა და ინკვიზიციის, ცოდვების წინასწარ მიტევებისთვის გაცემული ინდულგენციებისა თუ ჯვაროსნული ომების შესახებ, რაც პოლიტიკისა და რელიგიის, ანუ სახელმწიფოსა და ეკლესიის ტანდემს გამოუწვევია; ყველას გაუგია, თუ არ უნახავს, თალიბების მიერ დასახიჩრებული გოგონას სურათი, რომელსაც რელიგიური კანონის დაუმორჩილებლობისთვის ცხვირი მოაჭრეს, ან სმენია საერთაშორისო სუპერ-ვარსკვლავად ქცეული პაკისტანელი გოგონას, მალალას ამბავი, ვისაც სკოლაში სიარულის სურვილის ღიად გამოთქმისათვის თავში ტყვია დაახალეს, თუმცა მაინც ვერ მოკლეს; ასევე, მსოფლიოს მედიის ყურადღების ცენტრში იყო ავღანეთში თალიბების მიერ დემონსტრატიულად აფეთქებული ბუდას წყვილი ქანდაკებების ამბავი; და შორს რომ არ წავიდეთ, ყველას გვახსოვს თბილისში, 17 მაისს განვითარებული მოვლენები, სადაც გამრისხანებულმა სასულიერო პირებმა და მათმა მიმდევრებმა ქრისტიანული მიმტევებლობისა და სიყვარულის რადიკალურად საპირისპირო მაგალითი გვიჩვენეს ჩვენც და მთელ მსოფლიოსაც.

 რას ნიშნავს, ანუ რაში გვჭირდება ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფა

მაგრამ ამ ცხადი მაგალითების არსებობის მიუხედავად, მეჩვენება, რომ სახელმწიფოსა და ეკლესიის გაყოფის აუცილებლობა დღეს ჩვენს ქვეყანაში ბევრს არ ესმის იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ ამ კონსტიტუციურ პრინციპზე ხარისხიანი საზოგადოებრივი დებატი არასდროს გამართულა: უბრალოდ, კონსტიტუციის შემქმნელებმა წინამდემარე ფრაზა ისე  აიღეს და გადმოწერეს სხვა განვითარებული დემოკრატიის პატრონი ქვეყნების შესაბამისი დოკუმენტებიდან და პრაქტიკიდან,  რომ მისი ხალხისთვის ახსნა არც კი უცდიათ.

 

მართლაც, საკმაოდ რთულია გაუძლო ცთუნებას და შეასრულო კეთილგონიერებითა და უბრალო სამოქალაქო ღირსებით ნაკარნახები პოლიტიკოსის ვალდებულება, როდესაც საქმე (საზოგადოების თვალში) უკიდურესად პოპულარულ ინსტიტუციას - ეკლესიას ეხება და განუმარტო ამომრჩეველს, რატომ უნდა იყვნენ ეკლესია და სახელმწიფო ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელნი. გავბედავ და შევეცდები ამას.

 

ამ დოქტრინის საუკეთესო განმარტება ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში მოიპოვება; იმ ქვეყნისა, რომლის პირველი მკვიდრნიც, სხვა მიზეზებთან ერთად, ევროპის კონტინენტიდან სწორედ რელიგიურ დევნას გაექცნენ,  ახალ სამყაროში ყველა სახის შევიწროვებისგან თავისუფლად ცხოვრების იმედით.

 

ამ ხალხის ძირითადი მასა, ანუ უმრავლესობა (გერმანელები, ჰოლანდიელები, ირლანდიელები, შოტლანდიელები) პროტესტანტული ქრისტიანობის დენომინაციას ეკუთვნოდა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, როგორც კი მათ დამოუკიდებელი სახელმწიფოს დაფუძნება გადაწყვიტეს, საკუთარ ახალშექმნილ კონსტიტუციაში (უფრო სწორად, კონსტიტუციასთან ერთად მიღებულ პირველ ათ ჩასწორებაში - ე.წ. “უფლებათა ბილში”) ძალიან კმაფიოდ ჩაწერეს რომ “კონგრესი არ მიიღებს კანონს რელიგიის დაფუძნების თაობაზე...”.

 

ამის შემდეგ სახელმწიფოსა და რელიგიის გაყოფის თაობაზე უამრავი დისპუტი თუ სასამართლო დავა შეიქმნა აუცილებელი იმისათვის, რომ აშშ-ს უზენაეს სასამართლოს საბოლოოდ მკაფიოდ ჩამოეყალიბებინა საკუთარი აზრი იმის შესახებ, თუ რას გულისხმობდნენ დამფუძნებლები “უფლებათა ბილში” (ანუ, კონსტიტუციის რიგით პირველ ჩასწორებაში) გაკეთებული ამ ჩანაწერით. ამ პრეცედენტულ საქმეს ამერიკული იურისპრუდენცია იცნობს სახელით “ევერსონი განათლების საბჭოს წინააღმდეგ”.

 

უზენაესის მოსამართლე ჰუგო ბლექი საკუთარ გადაწყვეტილებას ეკლესიისა და სახელმწიფოს შორის “გამყოფი კედლის” აუცილებლობის თაობაზე შემდეგნაირად განმარტავს:

 

“აქ ჩამოსული ადრეული მოსახლეობის დიდი ნაწილი ევროპიდან ამერიკაში იმიტომ გადმოსახლდა, რომ თავი იმ კანონებისთვის დაეღწია, რომლებიც მათგან სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული რელიგიების მორჩილებასა და აღიარებას მოითხოვდა. ამერიკის სახელმწიფოს დაფუძნებამდელი, და ასევე მისი თანამედროვე ისტორია, სავსეა მღელვარებით, სამოქალაქო არეულობებითა და ადამიანთა დევნით, რაც დიდწილად გამოწვეული იყო სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული რელიგიების განზრახვით, დაემყარებინათ და განემტკიცებინათ საკუთარი აბსოლუტური პოლიტიკური და რელიგიური უპირატესობა. სახელმწიფო მხარდაჭერის გამოყენებით, სხვადასხვა დროსა და გეოგრაფიულ წერტილში, კათოლიკენი დევნიდნენ პროტესტანტებს, პროტესტანტები დევნიდნენ კათოლიკებს, ერთი სახის პროტესტანტები დევნიდნენ სხვა სახის პროტესტანტებს, ერთი სახის კათოლიკენი დევნიდნენ განსხვავებულ კათოლიკეთ, და ეს ყველანი, შიგადაშიგ, დევნიდნენ ებრაელებს. იმისათვის, რომ ძალაუფლებაში მყოფ რომელიმე რელიგიურ ჯგუფს, რომელსაც ხელისუფალი ემხრობოდა, აეძულებინა ყველა დანარჩენი მათი ერთგული გამხდარიყო, ადამიანებს, ქალებს და კაცებს ხშირად აჯარიმებდნენ, აპატიმრებდნენ, დაუნდობლად აწამებდნენ და კლავდნენ.

ამგვარი პრაქტიკა ძველი სამყაროდან ახალ სამყაროში ჩამოსულ ადამიანებს ამერიკაშიც გადმოჰყვათ. ის პრივილეგიები, რომლებიც ინგლისის სამეფო კარმა ზოგიერთ ადამიანსა თუ მმართველ ორგანოს მიანიჭა, რომ ამ უკანასკნელთ მიეღოთ კანონები, რომლებიც მორწმუნესა თუ ურწმუნოს ერთნაირად ავალდებულებდა დახმარებოდენ და დასწრებოდნენ რელიგიურ ღონისძიებებს, ახალ მიწაზეც უცებ გამეფდნენ. ამ პრაქტიკამ ისეთი გავრცელება ჰპოვა, რომ თავისუფლებისმოყვარე კოლონისტების უსაზღვრო აღშფოთება გამოიწვია. ეს განსაკუთრებით წარმოშვა იმ ვალდებულებების დაკისრებამ, როგორიცაა გადასახადები, საიდანაც ხდებოდა მღვდელთმსახურთა ხელფასების გადახდა და იგებოდა საეკლესიო შენობები. სწორედ ამ აღშფოთებამ იჩინა თავი კონსტიტუციის “უფლებათა ბილში”. შტატმა ვირჯინიამ ამ მოძრაობას ბევრი უნარიანი ლიდერი მისცა. იქაურმა ხალხმა, ისევე როგორც სხვებმა, დაასკვნეს, რომ პიროვნული რელიგიური თავისუფლება ყველაზე კარგად მაშინ მიიღწევა, თუ მთავრობას ჩამოერთმევა ყველანაირი უფლება, დააწესოს გადასახადები ერთი ან რომელიმე რელიგიის მხარდასაჭერად და ასევე არ ექნება უფლება რომელიმე ადამიანისა თუ ადამიანების რწმენაში ჩარევისა.”

 

ამ ვირჯინიულმა მოძრაობამ მწვერვალს მაშინ მიაღწია, როდესაც ამ შტატის საკანონმდებლო ორგანომ ეკლესიის მხარდასაჭერად შემოღებული გადასახადის ვადის გაგრძელება გადაწყვიტა. ამის წინააღმდეგ მებრძოლთა პირველ რიგებში იდგნენ თომას ჯეფერსონი და ჯეიმს მედისონი (ახლო მომავალში დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ხელისმომწერნი, “უფლებათა ბილის” და კონსტიტუციის ავტორები და აშშ-ს პრეზიდენტები). მედისონი იყო ავტორი სტატიისა ამ კანონის განახლების წინააღმდეგ, რომელშიც ის ძალიან მოხდენილად ამტკიცებდა, რომ “ჭეშმარიტ რელიგიას არ ესაჭიროება კანონის მხარდაჭერა; და რომ არცერთი ადამიანი, მორწმუნე თუ ურწმუნო, არ უნდა დავავალდებულოთ, გადასახადით დაუჭიროს მხარი ნებისმიერი სახის რელიგიურ ინსტიტუციას; და რომ საზოგადოების საუკეთესო ინტერესები მოითხოვს, რომ ადამიანთა გონი მთლიანად თავისუფალი იყოს; რომ სასტიკი დევნა-შევიწროება გარდაუვალია იქ, სადაც მთავრობები რელიგიებს უჭერენ მხარს”. მედისონის ამ პუბლიკაციამ იმხელა სიმპატია მოიპოვა ვირჯინიის კანონმდებელთა შორის, რომ წინამდებარე კანონპროექტი საკომიტეტო განხილვაზევე უარყვეს და ესეც არ იკმარეს: პარლამენტმა ამის შედეგად “ვირჯინიის რელიგიურ თავისუფლებათა” კანონის  სახელით ცნობილი ისტორიული დოკუმენტი მიიღო, რომელიც თომას ჯეფერსონის კალამს ეკუთვნის.

 

ამ კანონის პრეამბულა აცხადებს, რომ ‘შემოქმედმა გონება თავისუფალი შექმნა; და რომ ნებისმიერი მცდელობა მასზე ზემოქმედებისა, სასჯელით ან სამოქალაქო შეზღუდვებით დასთესს ფარისევლობასა და სისასტიკეს ხალხში; და რომ ეს მცდელობები წარმოადგენენ ჩვენი რელიგიის წმინდათაწმინდა ავტორის გეგმიდან გადახვევას, რომელიც განმგებელია ჩვენი სხეულისაც და გონისაც, ვისაც, ამის მიუხედავად, არასდროს უცდია ჩვენში რწმენის დასანერგად ჩვენზევე ძალადობა...; და რომ ადამიანის იძულება, რომ მან ფული გაიღოს იმისათვის, რისიც არ სწამს, ცოდვილი და ტირანული რამაა; და მისი იმაში იძულებაც კი, რომ ადამიანმა თანხა საკუთარი რელიგიის სასარგებლოდ გაიღოს, მისთვის იმ საამო თავისუფლების ჩამორთმევაა, რომ ამ ადამიანს მხოლოდ მისი რჩეული მღვდლისათვის შეეძლოს შესაწირის გაცემა - ანუ იმ მოძღვარისათვის, ვისი ხასიათიც მისაბაძია მისთვის.”

 

თვით კანონი კი ამბობდა: “არც ერთი ადამიანი არ შეიძლება იყოს იძულებული, რომ დაესწროს ანდა მხარდაჭერა ებრძანოს ნებისმიერი რელიგიური რიტუალის, მსახურების, ადგილისა თუ საეპისკოპოსი; და მას ასევე არ შეიძლება ებრძანოს, ან იძულებულ გახდეს საკუთარი პიროვნებითა და საკუთრებით, ან ნებისმიერი სხვა სახით, შევიწროვდეს საკუთარი რელიგიური მრწამსისა თუ რწმენის გამო”.

 

სწორედ ამგვარმა აზროვნებამ, ანუ მმართველობის იმ ფილოსოფიამ, სადაც თითოეული ინდივიდის ინტერესების დაცვა საყოველთაო, საზოგადოებრივი ბედნიერებისა და წინსვლის სათავედაა მიჩნეული, განაპირობა ის რეალობა, რომელშიც რელიგია, თავისი შინაარსით მისტიკური და არამიწიერი სფერო გამოყოფილი და დამოუკიდებელია სახელმწიფოსაგან - ამ მატერიალისტური, რაციონალური და ძალიან მიწიერი წარმონაქმნისგან, რომლის გარეშეც ორგანიზებულ საზოგადოებას, ანუ ცივილიზაციას არსებობა და განვითარება არ ძალუძს.

 

მეტიც, ნებისმიერი ხელისუფლება, როგორც მიწიერი მართვის მექანიზმი, განახლებისუნარიანია პერიოდული არჩევნების ჩატარების გზით. და იმ შემთხვევაში, თუ მთავრობა ცუდად მართავს, მისი გადაყენება და გადარჩევა სრულიად შესაძლებელია ხალხის მიერ.

 

რაც შეეხება რელიგიურ ინსტიტუტებს, რადგანაც ისინი მიწაზე ღვთის (ამათუიმ) მოძღვრების მცველებად და გამავრცელებლებად მოიაზრებენ თავს, მათი შეცვლის, გადაყენებისა და გადარჩევის არანაირი გზა არ არსებობს, რაც არ უნდა მიუღებლად მოიქცეს ესა თუ ის ეკლესია ან მისი წარმომადგენელი (ერთადერთი ”გამოსავალი” ამ დროს რელიგიის შეცვლაა, რაც შეიძლება ინდივიდის დონეზე რთული, მაგრამ შესაძლებელი იყოს, მთელი საზოგადოების დონეზე კი - სრულიად შეუძლებელი).

 

სწორედ ამიტომ ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფა, ანუ რელიგიისა და პოლიტიკის განცალკევებული არსებობა დღეს მთელს განვითარებულ, თავისუფალ სამყაროში Prima facie, ანუ თავისთავად ნათელ, დამატებითი ახსნა-განმარტების საჭიროების არმქონე მოვლენად ითვლება.

 

მაგრამ ეს პრაქტიკა ევროპასა და ამერიკაში დიდი გამოცდილების შედეგია, იმ გამოცდილებისა, რომლის დაგროვებასაც ათასობით ადამიანის სიცოცხლე, ჯანმრთელობა და კეთილდღეობა შეეწირა.

 

ჩვენ ასეთი გამოცდილება, საბედნიეროდ თუ საუბედუროდ, არ გაგვაჩნია.

 

სამაგიეროდ, გვაქვს ძალიან ბევრი და მტკიცე მაგალითი იმისა, რომ ერთმანეთთან გადაჯაჭვული სახელმწიფო და რელიგია ძალიან ცუდად ამთავრებენ ხოლმე: ამგვარი ტანდემი ვნებს რელიგიასაც და სახელმწიფოსაც, რადგან მიწიერისა და ზეციერის, რაციონალურისა და მისტიკურის, ფიზიკურისა და სულიერის ერთმანეთში აღრევა ამ ორი საწყისის ბუნებიდან და თავისებურებებიდან გამომდინარე კატასტროფული შედეგის გარდა არაფრით მთავრდება.

 

ასევე, გვაქვს სახელმწიფო კონსტიტუცია, სადაც გარკვევით წერია, რომ ეკლესია დამოუკიდებელია სახელმწიფოსგან. იმისათვის, რომ ამ კონსტიტუციურ პრინციპს ვუერთგულოთ, იმედია, არ დაგვჭირდება უბედურებებისა და ტანჯვის მთელი იმ კასკადის საკუთარ თავზე განცდა, რაც დანარჩენმა მსოფლიომ გადაიტანა. შეგვიძლია, სხვისი გამოცდილება საკუთრად ვაქციოთ, მით უმეტეს მაშინ, როცა ამას ქვეყნის უზენაესი კანონი, ანუ კონსტიტუცია გვავალდებულებს.

 

ახალი ინიციატივით, საქართველოს მთავრობა გადასახადებიდან აკრეფილი თანხებიდან, ანუ ბიუჯეტიდან აქამდე დაფინანსებულ ერთ ეკლესიას კიდევ ოთხ ახალ რეციფიენტს, ანუ დასაფინანსებელ ოთხ რელიგიურ დენომინაცის ამატებს.

 

ზემოთ თქმულიდან გამომდინარე, დასკვნები თქვენთვის მომინდია, ძვირფასო მკითხველო.

მსგავსი სიახლეები

Developed by: Giorgi Mshvenieradze
© 2013-2014 IVERIA.BIZ საავტორო უფლებები დაცულია